این روزها خبرهایی به گوش میرسد؛ خبر از تغییر نام شهری که اعتبار تمدنی 5هزار ساله را به دوش میکشد، شهری که از آن به بهشت باستان شناسان تعبیر می کنند؛ شهر افسانه ای دنیای اساطیر سومر ،شهر مطلوب اسکندر، شهر مسافرت های مارکوپولو؛ شهر گدروزیا، کامادی، جردوس.

ادامه مطلب

   این دید و نگاه سریال های صدا وسیما منحصر به جیرفت نیست. بلکه بسیاری از مواقع که دوربین صدا وسیما برای ساختن سریالی وارد شهرستانها می شود، آنها را آدمهای ندید پدید و از پشت کوه آمده ای تصور می کند که در مواجهه با فرهنگ بالا شهرتهران(فرهنگ آرمانی)دچار بهت و سرگشتگی شده اند. سریال شهر دقیانوس احتمالا برای همیشه در ذهن مردم جیرفت باقی بماند. هرچند شاید سبک و سیاق این سریال با سایر سریال های تلویزیونی متفاوت نباشد، اما برای مردمی که جز در زمان انتخابات، دوربین صدا و سیما را نمی بینند، دیدن افراد و مکان های آشنای شهرشان در تلویزیون هیجان انگیز است. هنوز فاصله است بین مردم ما و تلویزیون .این سریال نشان داد که به لحاظ جغرافیایی این فاصله می تواند کم شود. اما از لحاظ روانی این فاصله هم چنان به قوت خود باقی است .هرچند هدف فیلم چیز دیگری است، خواه ناخواه تصاویر ارائه شده از جیرفت، دید مردم جامعه را نسبت به این منطقه شکل می دهد. تاثیر تصاویر این سریال در ایجاد کلیت فرهنگی از مردم جیرفت در ذهن جامعه از اینرو دارای اهمیت و تاثیر بسزایی است که این اولین وتنها تصویردر این حد است که از این منطقه در رسانه ملی ارائه می شود. با وجود پخش شدن فقط دو قسمت از این سریال، خشم مردم جیرفت از هتک صورت گرفته به فرهنگشان به شدت برانگیخته شده .نمونه های بسیاری از تحریف و عقب مانده جلوه دادن فرهنگ امروزی مردم جیرفت، که حتی از زبان مردم کوچه و بازار که تا به حال ارتباطی با نقد هم نداشته اند شنیده می شود. البته این دید و نگاه سریال های صدا و سیما منحصر به جیرفت نیست. بلکه بسیاری از مواقع که دوربین صدا وسیما برای ساختن سریالی وارد شهرستانها می شود، آنها را آدمهای ندید پدید و از پشت کوه آمده ای تصور می کند که در مواجهه با فرهنگ بالا شهرتهرانی(فرهنگ آرمانی)دچار بهت و سرگشتگی شده اند .در همین سریال سهیل به محسن می گوید برو حمام اینجا جیرفت نیست که آب پیدا نشود.یعنی جیرفتی با توجیه نبود آب حمام نمی رود.محسن جیرفتی از دیدن دکراسیون خانه سهیل تهرانی به وجد می آید .الحمدلله بس صدا و سیما زندگی تجملاتی و اشرافی بالا شهری های تهران را نشان داده دیگر این چیزها برای عقب مانده ترین مردم ایران هم تازگی ندارد که از دیدنش شاخ دربیاورند.سهیل هم جیرفتی بوده ولی به تهران رفته حالا اگر درکارخلاف از محسن کمتر نباشد، چون تهرانی شده با فرهنگ و با شخصیت نشان داده می شود .تصاویرشهر جیرفت را مردم خود جیرفت هم نمی شناسند. قدیمی ها که می گویند جیرفت دهه پنجاه است. حال هدف سازندگان فیلم هرچه باشد، چرا با بد جلوه دادن فرهنگ امروزی مردم جیرفت در پی رسیدن به آنند؟ اگر در پی حل یک معضل فرهنگی و حفظ میراث فرهنگی هستید، چرا آن را در بستر واقعیت خودش نشان نمی دهید؟ حتما باید شهرستانی مفلوک عقب مانده باشد تا به هدفتان برسید؟

چندی پیش در نظرات تایید نشده ی وبلاگم با نظری برخوردم از همشهری عزیزم که از خواندن این نظر واقعا متاثر شدم که تمدنی با عظمت هلیل رود یا همان کنارصندل مردمانی متمدن می طلبد نه ...  .

دوست محققم چه خوب بود به جای این مهملات به مکاتبات منطقی و علمی می پرداختی!

با این وجود در این مطلب کلی برانم مراحل مختلف اسکان جواع بشری را تبیین کنم ،باشد که موجبات رفع سوءظن و روشن تر شدن مطالب ارائه شده در این وبلاگ را فراهم آورد.

جوامع انسانی در طول زمان دارای شیوه های زندگی متفاوتی بود ه اند و در نتیجه تحولاتی که در دوران مختلف تحت تاثیر شرایط محیطی گوناگون پذیرفته اند زمینه ی رشد جوامع بشری فراهم شده است. و یک سیر و حرکت در مسیر صعودی و نزدیک شدن به جوامع متمدن را بوجود آورده اند.

مردم جوامع بدوی و اولیه دارای زندگی خیلی ساده بودند که معیشت آنها مبتنی بر شکار و اسکان در غارها بوده است. که از نظر تاریخی می توان این جوامع را مربوط به ۲۵۰۰۰۰۰ سال پیش تا حدود ۱۲۰۰۰ سال پیش دانست که به این دوران پارینه سنگی گویند حال آنکه از حدود ۹۰۰۰ قبل از میلاد انسانها با اهلی کردن حیوانات و کشاورزی وارد دوران جدیدی از زندگی و سطح بالاتری از رفاه می شوند که از این دوران با نام انقلاب نوسنگی یاد می شود. این سیر تحول ادامه پیدا می کند تا در هزاره سوم قبل از میلاد با اختراع خط و شکل گیری شهرها در مناطق پست و جلگه ایی اولین جوامع متمدن شکل می گیرند.

لازم به ذکر است که از شیوه های زندگی قبل از شهرنشینی و در ادوار بعدی زندگی کوچ نشینی بوده که لازمه ی آن وجود مراتع و کوهستانهای سرسبز در کنار مناطق جلگه ایی و پست می باشد و چه بسا همین جوامع کوچ نشین با طی مسیری تکاملی یکجانشین شدند و زمینه ی شکل گیری شهرهای بزرگ و متمدنی چون هلیل رود و ... را فراهم آوردند.

البته مطلب اخیر در مورد جیرفت در حد یک نظریه است و نظر قطعی در گرو کاوش ها و بررسی های آتیست!

در پایان به دوست میونچیلی ام یادآوری میکنم که ذکر این نکته که مردمان هزاره ی سوم  ق .م ساکن در دشت جیرفت (کنارصندل) قبل از یکجانشین شدن در مناطق پیرامونی چون اسفندقه ساکن بودند یا نوعی زندگی کوچ نشینی ایجاد کرده بودند نه تنها سخنی گزاف نیست بلکه نظریه علمی بسیار مدونی می باشد که نشان دهنده ی سیر تطور و تحول شیوه ی زندگی مردمان حوزه ی هلیل رود است و این مطلب چیزی از ارزشهای تمدن کهن و عظیم حوزه ی هلیل رود کم نمی کند.           

در این بازدید که دوست خوبم سبحان منو همراهی می کنه از مکانهای تاریخی زیر بازدید کردیم که به اختصار در مورد آنها توضیحاتی می دهم.  

۱-قلعه گرم سالاررضا             ۲-مقبره سالاررضا                ۳-قلعه سموران روستای رودفرق

۱-قلعه گرم: این قلعه که قدمتش احمتالا به دوران شاه عباس صفوی می رسدتوسط سالاررضا حاکم وقت این منطقه ساخته شده است. این قلعه مستطیل شکل دارای چهار بارو در گوش ها می باشد و جنس پی این بنا از سنگ می باشد. جنس مصالح اصلی بنا آجر و ملات آن گل می باشد.

متاسفانه از این سازه تقریبا دیوار و باروهای آن باقی مانده است و از تاسیسات داخلی آن چیزی باقی نمانده است و این قسمت های باقی مانده نیز با خطر تخریب جدی مواجه هستند.

۲-مقبره سالاررضا: در مورد شخصیت سالاررضا بین بومیان منطقه روایاتی وجود دارد که گواه صلاحیت وی برای حکومت بوده است و حتی گفته می شود که شاه عباس شخصا از این منطقه و شیوه ی عملکرد حاکمیت بازرسی به عمل آورده است.

مقبره سالاررضا در حدود ۲۰۰ متری غرب قلعه قرار دارد که توضیح در مورد جزئیات معماری این بنای بازسازی شده در این متن نمی گنجد فقط این مطلب گفتنی است که در زیر بنای این بنا شاهد حفاریات غیرمجازی هستیم که نشانگر عدم نظارت صحیح مسئولان مربوطه می باشد.

۳-قلعه سموران:این قلعه بر فراز کوه سموران قرار دارد که با کوهپیمایی ۴-۳ ساعته بازدید از آن میسر می شود ولی متاسفانه ما مسیر راه را اشتباه پیمودیم و من در اینجا تنها به نقل قول بومیان منطقه اکتفا می کنم.

پیرمردی مهربان میگوید: این قلعه مربوط به شاه سموران بوده که هنگام حمله ی اقوام مهاجم به این کوه پناهنده می شده . روی این کوه هنوز تکه خشت ها و مکان درو غلات وجود دارد. وهمچنین به چاهی مرموز در این سایت  اشاره می کند که افراد زیادی وارد آن شده اند ولی هرگز برنگشته اند.

(تصاویر این بازدید را به زودی ارائه خواهم داد)

در پایان از دوستان خوبم سبحان سالار و حافظ میرشکاری بخاطر همراهیشون تشکر می کنم.

 

 به دلیل در دسترس نبودن تصاویر مناسب تصاویر فوق از سایت شهرداری جیرفت به غارت رفته است!

برای مشاهده تمام صفحه بر روی تصویر مورد نظر کلیک کنید.

 

 

حدود ده سال از کشف تمدن کهن جیرفت میگذرد ولی با وجود چند فصل حفاری هنوز اطلاعات موثق و پالایش شده ایی از این حفاریها منتشر نشده و یا حداقل بسیاری از اساتید و پژوهشگران عصر مفرغ به بهانه ی عدم تحلیل اصولی و صحیح حفاریها و یافته های آن از قرار دادن این محوطه ی مهم عصر مفرغ در حوزه ی تدریس خود امتناع میکنند.

حال جای سوال دارد که واقعا دلیل این بی توجهی و نفی مواریث کهن ایران زمین چیست؟ چرا بعد از چند فصل حفاری در محوطه ی کنار صندل چند سالیه که به فراموشی سپرده شده و به بهانه های مختلف ادامه ی کاوشهای این سایت تعلیق افتاده است؟آیا جای سوال نیست که چرا تمدنی که افتخار همتراز بودن با تمدنهای حوزه ی بین النهرین را بر دوش می کشد مورد چنین رفتار غریبانه ایی قرار گزفته است؟ طرف صحبت من نماینده ی مردم جیرفت و عنبرآباد آقای اسلامی پناه و مسولین زیربط میباشند.

آقای به اصطلاح نماینده و مسولین محترم جیرفت دیگر این همه خواب و بی توجهی به میراث و فرهنگ جیرفت بس است!چه شد آن همه قیل و قال سال ۸۱؟ کو نتایج آن همه مصاحبه ها ی رنگارنگ؟واقعا خوابید یا خود را به خواب زده اید که در نزدیکی شما گنجی خفته است و نابودی آن را نمی بینید؟

چندین سال است که زمزمه ی ساخت بزرگترین موزه ی منطقه ایی و دانشکده ی باستان شناسی در جیرفت به گوش می رسد ولی کو عمل؟ آیا واقعا احساس مسولیت نمی کنید؟

 

برخی آثار تاریخیِ بخش جبال بارز عبارت اند از: سنگ قبرهایی متعلق به سدة هشتم و دهم و دوازدهم ؛ ظروف طلای متعلق به دورة ساسانی در آبادی جِشار؛ قلعة زنگیان در آبادی خاتون آباد و زیارتگاهی به نام قدمگاه سیدموسی رضا در آبادی سغدر. درخت سرو کهنسالی نیز در آبادی سَروتُمین وجود دارد (صفا، ص 22، 40، 92، پانویس ، 104، 116؛ فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج 115، ص 139).
البته میتوان به بنه آهنگران در آبادی تمنوییه که شاید کارگاه فلزگری باستانی باشد اشاره کرد /نویسنده۱۳۸۹/
در این بخش ویرانه های شهرها و آبادیهای باستانی و تاریخی نیز وجود دارد که از آن جمله است :

الف ) ویرانه های شهر تاریخیِ هرمز مَلک که در حدود 36 کیلومتری شمال شرقی شهر جیرفت ، حوالی آبادیهای سغدر تا بُنْسِتان و بادام و سَروِتُمین قرار دارد. نام این شهر در منابع به صورتهای قریة جَوْز/ ده گَوْز/ ده کور (؟)، شهر هرمز، هرمز نیز دیده شده است ( رجوع کنید به ادریسی ، ج 1، ص 435؛ مقدسی ، ص 473؛ اصطخری ، ص 161؛ حدودالعالم ، ص 128؛ صفا، ص 40، پانویس ). ظاهراً این شهر به دستور هرمز ساسانی (معلوم نیست کدام هرمز) بنا شده است ( رجوع کنید به ادریسی ، همانجا). در قرن چهارم ، هرمزملک ، شهرکی آباد با نعمت بسیار بود که در میان راه جیرفت ـ بم قرار داشت ( حدودالعالم ، ص 128؛ اصطخری ، ص 161). علت ویرانی آن معلوم نیست . در اواسط سدة ششم ، ادریسی (ج 1، ص 435) آن را در یک مرحله ایِ جیرفت و بم ، شهری کوچک اما زیبا با اقوام گوناگون و دارای آب فراوان و چندین بازار معرفی کرده که در آن تجارت هم می شده است .

ب ) آبادی میجان . در حدود سی کیلومتری مشرق شهر جیرفت قرار دارد. نام آن در منابع به صورتهای میزان ، میزان المیجان ، المیزان ، المنجار و مسیژان نیز ذکر شده است ( رجوع کنید به ابن حوقل ، ص 311؛ مقدسی ، ص 472؛ حدودالعالم ، ص 127؛ اصطخری ، ص 166؛ اعتمادالسلطنه ، ج 4، ص 2062). جغرافی نویسان قرن چهارم آن را شهرکی نزدیک کوه از رشته کوه (بارز) و تأمین کنندة میوة جیرفت معرفی کرده و گفته اند از میجان به جیرفت برف حمل می شد ( رجوع کنید به ابن حوقل ؛ مقدسی ؛ حدودالعالم ؛ اصطخری ، همانجاها). افضل الدین کرمانی در سدة ششم و هفتم ، میجان را ناحیه ای با آب و هوای خوب وصف کرده است (1356 ش ، ص 127). در دورة قاجار (1210ـ1344)، احمدعلی وزیری کرمانی (ص 119) در ذکر آبادیهای ولایت جیرفت ، و اعتمادالسلطنه (ج 4، ص 2062) در ذکر قریة مَسکون (شهر جبال بارز کنونی )، از میجان یاد کرده اند.

ج ) آبادی جِشار/ گُشار. این آبادی نسبتاً بزرگ ، در حدود 57 کیلومتری شمال شرقی جیرفت واقع است . افضل الدین کرمانی در المُضاف الی بَدایع الاَزمان فی وقایع کرمان (ص 41) آن را ولایتی سردسیر و خوش آب و هوا با مرغزار و علفزار بسیار، در حدود بیست فرسنگی شهر بم ، ضبط کرده است . وی (همانجا) جشار را صورت دیگری از حصار دانسته است . در اواخر دورة صفوی ، در حملة افغانان ، آبادی جشار، مورد هجوم و غارت واقع شد (صفا، ص 116).

آبادی گیوُرد/ گیومُرد و گورِ بیژن نیز در بخش جبال بارز وجود دارد که ظاهراً نام آنها از روایتی افسانه ای ، تحت تأثیر شاهنامه ، گرفته شده است . بنا بر این روایت ، کیخسرو و همراهانش بر اثر طوفانی در این منطقه کشته شدند و باد، جسد گیو را به آبادی گیومرد و جسد بیژن پسر گیو را به آبادی گوربیژن برد (همان ، ص 7).